به گزارش روابط عمومی ادارهکل کتابخانههای عمومی آذربایجان شرقی، عاطفه اسدی؛ مسئول کتابخانه عمومی شهید مهدی باکری شهرستان ملکان، به مناسبت میلاد پیامبر اکرم اسلام حضرت محمد مصطفی (ص)، کتاب «قاف» را مرورنویسی کرده است.
مشخصات اثر
نام اثر: قاف؛ بازخوانی زندگی آخرین پیامبر از سه متن کهن فارسی
پدیدآورنده/ویراستار: یاسین حجازی
ناشر: انتشارات شهرستان ادب
موضوع: زندگی و سیره پیامبر اکرم(ص)، تاریخ اسلام، ادبیات کهن فارسی
ژانر: بازخوانی متون کهن، روایت تاریخی ـ دینی
تعداد صفحات: حدود ۱۱۶۴ صفحه در چاپهای متأخر
زمان تقریبی مطالعه: ۲۵ ساعت مطالعه پیوسته
مقدمه
«قاف» را باید در امتداد تلاشهای ادبی برای نزدیک کردن متون دینی و تاریخی به خواننده امروز دید. مسئله اصلی کتاب، صرفاً بازگویی زندگی پیامبر(ص) نیست؛ بلکه چگونگی تبدیل سه متن کهن با زبان و ساختار متفاوت به روایتی یکدست و قابلخواندن است.
حجازی برای این کار حدود سه سال زمان صرف کرده و در مقدمه کتاب نیز دو اصل را برای بازخوانی خود مطرح میکند: نخست اینکه روایت را بر محور شخصیت پیامبر(ص) پیش ببرد و دوم اینکه از هر سه متن، عناصر روایی و دراماتیک را استخراج کند.
بنابراین، «قاف» را نمیتوان بازنویسی ساده یکی از منابع دانست؛ حاصل کار، انتخاب، حذف، جابهجایی و کنار هم نشاندن بخشهایی از سه متن برای ساختن یک روایت خطی است.
خلاصه محتوایی
کتاب، زندگی رسول اکرم(ص) را از ولادت تا رحلت دنبال میکند. روایت از کودکی و شکلگیری شخصیت پیامبر آغاز میشود و با گذر از بعثت، دعوت، مخالفتها و دشواریهای مسیر رسالت، حوادث مهم دوران مکه و مدینه و سرانجام رحلت پیامبر(ص) را دربرمیگیرد.
اما ویژگی اصلی «قاف» در خودِ ترتیب وقایع نیست؛ در شیوه روایت آنهاست. حجازی تلاش کرده به جای آنکه مجموعهای از گزارشهای تاریخی را پشت سر هم قرار دهد، از میان سه منبع، لحظهها، گفتوگوها، تصویرها و قطعات روایی را انتخاب کند و در کنار یکدیگر قرار دهد. به همین دلیل، مخاطب با متنی مواجه است که بیشتر از آنکه شکل یک کتاب پژوهشی کلاسیک را داشته باشد، تجربه خواندن یک روایت پیوسته از زندگی پیامبر(ص) را ایجاد میکند.
تحلیل ساختاری
مهمترین امتیاز «قاف» در فرم آن است. کتاب حاصل یک منبع واحد نیست؛ بلکه نوعی ترکیب و بازآرایی خلاقانه سه متن کهن است. تفاوت این سه منبع از نظر زمان، زبان و شیوه روایت، کار ویراستار را دشوار میکرد؛ با این حال، حجازی کوشیده با انتخاب دقیق قطعات و ایجاد پیوند میان آنها، متنی با خط روایی نسبتاً یکپارچه پدید آورد.
در این میان، زبان نیز نقش مهمی دارد. نویسنده نه میخواهد متنهای کهن را بهطور کامل کنار بگذارد و نه آنها را بدون تغییر به خواننده امروز عرضه کند. حاصل، متنی است که ریشههای خود را در نثر کهن فارسی حفظ کرده، اما برای مخاطب معاصر خواندنیتر شده است.
از سوی دیگر، حجم بالای کتاب در نگاه نخست ممکن است برای مخاطب عمومی بازدارنده باشد؛ اما همین حجم، حاصل گستردگی روایت زندگی پیامبر(ص) و انتخاب مواد روایی از سه منبع اصلی است. بنابراین «قاف» کتابی برای مطالعه شتابزده نیست و بیشتر به خوانندهای نیاز دارد که بخواهد با حوصله در یک روایت تاریخی ـ دینی طولانی پیش برود.
کاربرد در ترویج خواندن و توسعه سواد سبک زندگی اسلامی
«قاف» ظرفیت ویژهای برای پیوند دادن مطالعه ادبی، تاریخی و دینی دارد. معرفی آن در کتابخانهها میتواند صرفاً به مناسبتهای مذهبی محدود نشود؛ بلکه میتوان از آن در نشستهای «کتاب و سیره پیامبر(ص)»، برنامههای هفته وحدت، جلسات ادبیات کهن و حلقههای مطالعاتی تاریخ اسلام استفاده کرد.
یکی از ارزشهای تربیتی کتاب این است که مخاطب را مستقیماً با یک متن آموزشی و خشک مواجه نمیکند؛ بلکه از مسیر روایت و داستانپردازی، او را به مطالعه زندگی پیامبر(ص) نزدیک میکند. از سوی دیگر، کتاب میتواند علاقهمندان را از «قاف» به سوی منابع اصلی آن، یعنی «تفسیر سورآبادی»، «شرفالنبی» و «سیرت رسولالله» هدایت کند و از این جهت، نقش یک پل میان خواننده امروز و میراث مکتوب فارسی را ایفا کند.
مقایسه همرده و جایگاه در مطالعات سبک زندگی اسلامی
«قاف» را میتوان در میان آثاری قرار داد که میکوشند سیره پیامبر اکرم(ص) را با زبانی قابلدسترس برای مخاطب امروز روایت کنند؛ اما تفاوت مهم آن با زندگینامهها و سیرههای معاصر، منبع و شیوه شکلگیری آن است. این کتاب به جای تولید یک روایت تازه بر پایه منابع جدید، به سراغ سه متن کهن فارسی رفته و آنها را دوباره در برابر خواننده امروز قرار داده است.
از این منظر، ارزش «قاف» فقط در محتوای آن نیست؛ کتاب میتواند دریچهای برای آشنایی مخاطب با میراث نثر فارسی و منابع کهن سیره نیز باشد. به بیان دیگر، خواننده همزمان با زندگی پیامبر(ص)، با بخشی از تاریخ روایتگری فارسی نیز مواجه میشود.
جمعبندی
«قاف» بیش از آنکه صرفاً کتابی درباره زندگی پیامبر اکرم(ص) باشد، تجربهای از بازخوانی میراث کهن برای مخاطب امروز است. یاسین حجازی با انتخاب سه متن ارزشمند فارسی و بازآرایی آنها، روایتی خطی و خواندنی از زندگی پیامبر(ص) فراهم کرده است؛ روایتی که هم به محتوای دینی و تاریخی خود وفادار میماند و هم مسئله دشواری خواندن متون کهن را برای مخاطب معاصر تا حدی حل میکند.
اهمیت کتاب، در همین نقطه شکل میگیرد: «قاف» خواننده را تنها با یک روایت از سیره پیامبر(ص) روبهرو نمیکند؛ بلکه او را با این پرسش نیز مواجه میسازد که چگونه میتوان میراث ادبی و تاریخی گذشته را بدون گسستن از ریشههایش، دوباره برای نسل امروز خواندنی کرد. از این منظر، «قاف» اثری قابل توجه در حوزه ادبیات دینی و بازخوانی متون کهن فارسی است و میتواند برای مخاطبانی که به تاریخ اسلام، سیره پیامبر(ص) و ادبیات فارسی علاقهمندند، انتخابی جدی و متفاوت باشد.
